A) Yaş Hesaplama

Yargıtay kararları sebebiyle kişinin kaza tarihindeki yaşı hesaplanarak bakiye ömür tespit edilmektedir. Bu durum tartışmalı olup rapor tarihi itibari ile kişinin bakiye ömrünün belirlenmesi gerektiğini düşünenler de mevcuttur.

Kaza tarihi: 11.10.2018

Kişinin Doğum Tarihi: 15.11.1997 (Erkek)

• Kaza tarihinden kişinin doğum tarih çıkartılır:

11.10.2018 - 15.11.1997 = 26.10.0020 yani kişi kaza tarihinde 20 yıl 10 ay 26 günlüktür.

      İnternette yaş hesaplamaya ilişkin siteler bu konuda işinizi kolaylaştırabilir.

• Kişinin ayı 6 ay ve üstünde ise bir sonraki yaşa, 6 ay ve altında ise mevcut yaşa yuvarlama yapıyoruz. Örneğimizde kişi 10 aylık olduğu için yaşını 21 kabul ediyoruz.

• Kişi kaza tarihin 21 yaşındadır.

Ömür Sonu hesaplamalarında kullanılan iki tablomuz mevcut 

1. TRH-2010 Yaşam Verileri Tablosu (kadın-erkek ayrımı var)
2. PMF-1931 Yaşam Verileri Tablosu (tek tablo kadın erkek ayrımı yok)

Anayasa Mahkemesi iptal kararları ve Yargıtay’ın yerleşik kararları gereği artık hesaplamalarda TRH 2010 yaşam tablosu kullanılmaktadır. 

TRH 2010 yaşam tablosunda kişinin cinsiyetine dikkat etmek suretiyle bakiye yaşını tespit ediyoruz. Örneğimizdeki kişinin bakiye ömrü TRH 2010 tablosuna göre 53,04 yıldır.

53,04 yılı gün ay yıl şeklinde yazarak kaza tarihine eklememiz sonucu kişinin muhtemel vefat tarihini tespit ediyoruz.

B) Gelir 

Kişinin geliri tespit edilebiliyorsa aylık net geliri üzerinden hesaplama yapılmalıdır. Kişiye, işveren tarafından maaş ile birlikte süreklilik arz eden ödemeler yapılıyorsa bunlarda gelire eklenmelidir. Ücret bordrosunda özel nitelik arz eden BES, Avans gibi kesintiler varsa bunlar da gelire eklenmelidir.

Dava dosyasında kişinin gelir tespiti için kurumlara müzekkere yazıldıysa gelen cevabi yazılardaki gelir esas alınarak hesaplama yapılmalıdır. Örneğin ölümlü bir trafik kazası sebebiyle açılan dava dosyasında İçişleri Bakanlığı cevabi yazıda; “2017 yılında duvar ustası işçinin saatlik ücreti 6,40 TL’dir” şeklinde bildirimde bulunmuşsa vefat eden işçinin aylık ücreti: aylık çalışma süresi x saatlik ücret = 225 x 6,40 = 1.440,00 TL dir. 2017 yılı AGİ uygulaması devam ettiği için133,31 TLAGİ eklenmek suretiyle 1.440,00 TL + 133,31 TL = 1.573,31 TL dir. 

Müteveffanın ömür sonuna kadar hesap yapabilmemiz için vefat tarihinde gelirinin asgari ücrete katını bulmamız gerekmektedir. Kişi vefat tarihinde asgari ücretin 1.573,31 TL/1.404,06 TL = 1,12 katı gelir elde etmektedir.

Kişi 18 yaşından küçükse (gelir elde edeceği muhtemel yaşa kadar), ev hanımı veyahut emekli ise geliri AGİ/Vergi İstisnası Hariç Asgari Ücret kabul ederek hesaplama yapılmalıdır.

C) Kusur

Trafik kazalarında tarafların kusur durumlarının belirlenmesine ilişkin Karayolları Trafik Yönetmeliği incelendiğinde:

“Trafik Kazalarında Asli Kusur Sayılan Haller ve Sürücü Kusurlarının Tespiti

MADDE 157 – (Değişik:RG-21/3/2012-28240)

Araç sürücülerinin trafik kazalarında asli kusurlu sayılacakları haller ile kusur durumlarının tespitine dair usul ve esaslar aşağıda gösterilmiştir.

a) Asli kusur sayılan haller

1) Kırmızı ışıklı trafik işaretinde veya yetkili memurun dur işaretinde geçme,

2) Taşıt giremez trafik işareti bulunan karayoluna veya bölünmüş karayolunda karşı yönden gelen trafiğin kullanıldığı şerit, rampa ve bağlantı yollarına girme,

3) İkiden fazla şeritli taşıt yollarında karşı yönden gelen trafiğin kullandığı şerit veya yol bölümüne girme,

4) Arkadan çarpma,

5) Geçme yasağı olan yerlerden geçme,

6) Doğrultu değiştirme manevralarını yanlış yapma,

7) Şeride tecavüz etme,

8) Kavşaklarda geçiş önceliğine uymama,

9) Kaplamanın dar olduğu yerlerde geçiş önceliğine uymama,

10) Manevraları düzenlenen genel şartlara uymama,

11) Yerleşim birimleri dışındaki karayolunun taşıt yolu üzerinde, zorunlu haller dışında parketme ve duraklama ve her durumda gerekli tedbirleri almama,

12) Park için ayrılmış yerlerde veya taşıt yolu dışında kurallara uygun olarak parkedilmiş araçlara çarpma.

Yukarıda sayılan hal ve hareketlerde bulunan sürücüler asli (esas) kusurlu sayılırlar. Ancak, sürücülerin veya yayaların kural dışı hareketleri veya taşıtların teknik arızaları bir başka sürücüyü tehlikeye düşürmüş ve bu sürücü, oluşması muhtemel bir kazayı önlemek, can ve mal güvenliğini korumak amacı ile Karayolları Trafik Kanununun öngördüğü temel kurallardan birini ihlal etmeye mecbur kalmış ve bütün tedbirlere rağmen bir kazaya neden olmuşsa, asli kusurlu sayılamaz.

b) Sürücü kusurlarının tespiti

Adli mevzuat ve yargılama hükümleri saklı kalmak üzere, trafik kazalarına karışanların kusur durumları; 2918 sayılı Kanun ve bu Yönetmelikte belirtilen kurallar, şartlar, hak ve yükümlülükler ile asli kusur sayılan haller dikkate alınarak belirlenir.

Kaza mahallinde yapılan incelemeler sonunda tespit edilen iz ve delillere ilave olarak kazaya karışanların olay hakkındaki ifadeleri ile varsa tanık ifadeleri de kusur durumunun tespitinde dikkate alınır.

Kaza İnceleme (Tahkik) Görevlileri ve Bilirkişiler

Madde 158- Adli mevzuat hükümleri saklı kalmak üzere, trafik kazalarında “Kaza Tespit Tutanağı” düzenleyenler ile bilirkişilik yapacak olanlar hakkında aşağıdaki hükümler uygulanır.

a) Kaza inceleme “Tahkik” görevlileri;

Trafik kazalarında olayı inceleyip gerekli tespitleri yaparak “Trafik Kaza Tespit Tutanağı” düzenlemek üzere trafik zabıtası veya genel zabıtanın trafik eğitimi görmüş bütün personeli yetkilidir.

Jandarma Genel Komutanlığınca da kaza inceleme kursları açılır.

b) Bilirkişilik;

Trafik zabıtası veya genel zabıtanın trafik birimlerinde görevli personeli usul Kanunlarına göre görevlendirilmeleri veya yetkililerce seçilmeleri halinde, trafik kazalarında bilirkişilik yapar.” Şeklinde olup tarafımızca kusur tespitinde birlikte çalıştığımız bilirkişilerden rapor temin edilebilmektedir.

D) Hatır taşıması/Müterafik kusur

Hatır taşıması, taşıyanın kişiyi taşıtına bindirip ücret almadan ve çıkar sağlamadan bir yerden bir yere götürmesidir. Aile bireylerinin taşınması hatır taşıması kapsamında değildir.

Olayda hatır taşıması olması halinde TBK 51 Maddesi gereği tazminattan belli bir ölçüde hakkaniyet indirimi yapılmalıdır. Yargıtay’ın son dönem uygulamalarında %20 oranında hakkaniyet indirim yapılmaktadır. Hatır taşıması indirimden, ancak hatır için taşıyan yararlanabilirken üçüncü kişiler yararlanamaz.

Müterafik kusur indirimi TBK 52. Maddesinde düzenlenmiş olup zarar görenin zararın artmasına etkisinin olduğu durumlarda uygulanmaktadır. Örnek olarak; şoförün alkollü olduğunu bilmesine rağmen araca binmek, kask takmamak, emniyet kemerini takmamak vb. durumlar sayılabilir. Bu durumda Yargıtay’ın son dönem uygulamalarından %20 oranında kusur indirimi yapılmaktadır.

Her iki indirim sebebi bir olayda mevcut ise tazminattan sırayla indirim uygulanmalıdır. Oranlar toplanarak indirim yapılmamalıdır. Örn: Hatır taşıması indirimi 100.000,00 TL x %80 = 80.000,00 TL, Kusur indirimi 80.000,00 TL x %80 = 64.000,00 TL.

E) Hesap Tekniği ve Yaşam Tablosu

Anayasa Mahkemesi 2019/40 esas,2020/40 karar 17.07.2020 tarihli kararı veAnayasa Mahkemesi 2021/82 e., 2022/167 k, 29.12.2022 tarihli iptal kararı sonrası yapılan hesaplamalarda TRH 2010 yaşam tablosu ve Progresif Rant Tekniği (%10 artırım %10 iskonto) kullanılmaktadır. 

F) Yönetmelik

Yargıtay yerleşik uygulamaları gereği; kaza geçiren kişinin maluliyetinin tespiti kaza tarihi 11.10.2008 tarihinden önce ise Sosyal Sigorta Sağlık İşlemleri Tüzüğü, 11.10.2008 tarihi ile 01.09.2013 tarihleri arasında Çalışma Gücü ve Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yönetmeliği, 01.09.2013-01.06.2015 tarihleri arası Maluliyet Tespiti İşlemleri Yönetmeliği, 01.06.2015-20.02.2019 tarihleri arası Özürlülük Ölçütü, Sınıflandırması ve Özürlülere Verilecek Sağlık Kurul Raporları Hakkında Yönetmelik, 20.02.2019 tarihinden sonra Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik hükümleri dikkate alınarak yapılması gerekmektedir.

G) Ödemeler

Kaza sebebiyle zarar gören kişilere yapılan ödemelerin bilinmesi gerekmektedir. SGK, sigorta şirketi, araç sahibi, şoför vb kişiler tarafından yapılan ödemeler, ödeme tarihindeki verilerle kontrol edilmelidir. Ödeme yetersiz ise güncel veriler kullanılarak yeninden hesaplama yapılmalıdır.